آنچه شرکت‌ها و جوامع محلی در مسئولیت‌های اجتماعی رد و بدل می‌کنند

مشاور وزیر نیرو گفت:  مسئولیت اجتماعی فراتر از پول دادن برای ساختن چیزی است؛ مسئولیت اجتماعی کمک کردن به احیای شرایط نهادی و نرم‌افزارهای حکمرانی در منطقه نیز هست.

وی تصریح کرد: با توجه به اینکه در این سمینار بیشتر به مسئولیت‌های اجتماعی مجموعه نفت توجه شده است، این موضوع نباید موجب شود که مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌های دیگر فراموش شوند. در خوزستان شرکت‌های زیادی وجود دارند. برای مثال شرکت صنایع نیشکر نقش مهمی در آلودگی‌های مربوط به رودخانه‌ها و برداشت منابع دارد که این مسائل موجب می‌شود نسبت به این موارد حساسیت زیادی داشته باشیم. شرکت‌هایی که در این حوزه فعالیت می‌کنند گردش مالی و منابعی دارند که می‌تواند از همه سازمان‌های محلی بیشتر باشد. 

استادیار دانشگاه شهید بهشتی بیان کرد: عنوان شد که در یک سال گذشته شرکت نفت 500 میلیارد تومان جهت انجام مسئولیت‌های اجتماعی هزینه کرده است. در حالی که بودجه عمرانی تصویب شده سال جاری برای خوزستان 2300 میلیارد تومان بوده است که اگر 50 درصد تخصیص داده شده باشد حدود 1150 میلیارد تومان می‌شود. زمانی که یک شرکت در زمینه مسئولیت‌های اجتماعی ۵۰۰ میلیارد تومان هزینه کرده است یعنی 50 درصد بودجه عمرانی را در زمینه آسیب‌های اجتماعی هزینه کرده است که این موضوع اهمیت و حساسیت به این بودجه را نشان می‌دهد.

وی با اشاره به تعریف CSR، گفت: طبق تعریف CSR شرکت‌ها موظف هستند قانون را رعایت کنند. در بحث CSR وظایفی فراتر از قانون انجام می‌شود  در حالی که ما در رعایت قانون نیز مشکلاتی داریم. 

مشاور وزیر نیرو بیان کرد: اولین گام CSR رعایت قواعد و قوانین و تلاش برای زیر پا نگذاشتن استانداردهای اقدامات توسعه‌ای است. یعنی استاندارد زیست محیطی و قوانین مربوط به کار  زیر پا گذاشته نشود. همچنین مقامات محلی را تحت تاثیر قرار ندهیم. زمانی که یک شرکت قادر است چند صد میلیارد تومان در زمینه مسئولیت‌های اجتماعی هزینه کند به راحتی می‌تواند مقامات محلی را تحت تاثیر قرار دهد.

فاضلی تصریح کرد: در فرایندهای توسعه صنعتی تجربه‌ای تلخ داریم و آن این است که زمانی که شرکت‌ها وارد مناطق می‌شوند هر چه مناطق کمتر توسعه یافته و از نظر سیاسی کم اهمیت‌تر باشند گاهی مدیرکل یک شرکت که به ستادی در تهران وصل است از فرمانداران منطقه قدرت بیشتری دارد و نتیجه آن موجب می‌شود قدرتی اعمال کند که در نهایت منجر به ضعف ساختار سازمانی محلی می‌شود.

وی تصریح کرد: اینکه مدیرکل یک شرکت می‌تواند ساختار محلی را تسخیر کند در کوتاه مدت خوب است و کار شرکت پیش می‌رود اما در دراز مدت با توسعه آن محل کار به جایی می‌رسد که شرکت باید زباله منطقه را نیز جمع‌آوری کند زیرا ساختار محلی محله از بین رفته است.

استادیار دانشگاه شهید بهشتی تصریح کرد:  CSR نباید به یک خدمت عمومی تبدیل نشود یعنی سازمان‌های محلی نباید احساس کنند که هر جا پول کم آورده‌اند جایی وجود دارد که از آن پول را دریافت کنند. 

فاضلی بیان کرد: بدترین وضعیتی که برای شرکت‌ها در دل ساختار محلی می‌تواند پیش بیاید این است که نتوانند اقتصاد محلی را به خود پیوند دهند یعنی وضعیت جزیره ای داشته باشند و در وسط یک بیابان توسعه نیافته مجموعه صنعتی پیشرفته بنا کنند که هیچ نسبتی بین داخل و بیرون نداشته باشد که اکنون در بسیاری از مجتمع‌های نفتی چنین وضعیتی وجود دارد. 

وی افزود: به عبارتی شرکت‌ها زمانی که وارد مناطق توسعه نیافته می‌شوند، اقتصاد بیرونی را بر اساس مهارت‌ها و ساختارهای نهادی به گونه‌ای کمک می‌کنند تا ساخت بیرونی به نسبت درون مجموعه صنعتی اعتبار داشته باشد و ارتباطی ایجاد شود تا اقتصاد محلی بدون دریافت پول نقد از شرکت‌ها رشد کند. این حکمرانی‌های جزیره‌ای به تدریج برای مجموعه شرکت ها و مناطق فاجعه به بار می‌آورد.

استادیار دانشگاه شهید بهشتی گفت: هر اجتماع محلی مجموعه ای از دارایی‌ها دارد. یکی از خطراتی که شرکت‌ها را تهدید می‌کند این است که دارایی‌های محلی مردم را نادیده بگیرند. نادیده گرفتن یا به چشم حقارت نگاه کردن به مردم محلی در دراز مدت برای مدیران شرکت‌های صنعتی بزرگ یک فاجعه وابستگی به بار می‌آورد.

فاضلی عنوان کرد:  شرکت‌های بزرگ  نباید سعی کنند جایگزین کارکردهای سازمان‌های محلی شوند. هیچ سازمان محلی نباید جایگزین شود. اگر کشور هواپیمایی دارد شرکت‌ها نباید هواپیمایی مستقل راه‌اندازی کنند زیرا در دراز مدت این هواپیما منشأ رانت و انواع دردسرها خواهد شد.

وی با بیان اینکه شرکت‌ها نباید موجب جلوگیری توسعه نهادهای محلی شوند، تصریح کرد: مسئولیت‌های اجتماعی تنها با اختصاص منابع مالی به برخی پروژه‌ها محقق نمی‌شود. اگر ده سال دیگر نیز کار احداث ریل یا جاده ادامه داشته باشد چهره توسعه یافته در خوزستان ایجاد نخواهد شد. در 50 سال گذشته هر چه پول نفت داشتیم برای احداث جاده و ریل هزینه کرده‌ایم اما به اندازه احساس توسعه‌یافتگی از آن بهره نبرده‌ایم. اگر بهترین جاده را داشته باشیم اما شرایط کسب و کار در مقصد جاده به گونه‌ای نباشد که محصول رقابت‌پذیر برای بازار جهانی تولید کند جاده خلق ثروت نمی‌کند.

فاضلی افزود: مسئولیت اجتماعی فراتر از پول دادن برای ساختن چیزی است؛ مسئولیت اجتماعی کمک کردن به احیای شرایط نهادی و نرم‌افزارهای حکمرانی در منطقه نیز هست؛ مسئولیت اجتماعی شامل بهینه ساختن کارکردهای آموزشی در یک ساختار منطقه‌ای و کمک به بهبود روحیات متناسب با توسعه نیز هست. 

وی تصریح کرد: جهت تعدیل فقر مطلق و بهبود کیفیت محیط زیست باید مردم توانمند شوند و بازماندگی از تحصیل رفع شود. احداث 100 جاده به اندازه رفع بازماندگی از تحصیل تاثیر ندارد که برای این کار باید کار میان بخشی انجام شود. 

استادیار دانشگاه شهید بهشتی بیان کرد: باید طبق داده‌ها کار هدفمند انجام شود تا ریشه‌های ناتوانی حذف شوند که برای این کار نیازمند تولید داده قابل برنامه‌ریزی هستیم. مجموعه‌های حکمرانی ما عقل تاملی برای اینکه به چه داده‌هایی نیاز دارند را کم دارند یعنی  آیا برای کاهش فقر در خوزستان تنها نیاز به جاده و سد داریم؟ آیا به اندازه کافی داده داریم تا بدانیم در کدام مناطق باید متمرکز شویم؟ استانداری‌ها و سازمان‌های برنامه‌ریزی داده کافی تولید نکرده‌اند بنابراین اگر شرکتی تولید داده کرده است این کار مهم‌تر از افزوده شدن یک جاده به جاده‌های منطقه است. 

فاضلی بیان کرد: باید دبیرخانه هماهنگ‌سازی اقدامات CSR در خوزستان ایجاد شود. همچنین این دبیرخانه باید یک صندوق مسئولیت اجتماعی داشته باشد تا جهت توسعه هماهنگ استان کمک کند.