اگر نوشیدنی‌ انرژی زا مصرف می‌کنید،این مطلب را بخوانید!

چند سالي است كه نوشيدني‌هاي انرژي‌زا طرفداران بسيار زيادي پيدا كرده‌اند و در كشور ما نيز بازار گسترده‌اي براي اين گونه نوشيدني‌ها ايجاد شده است. طبق ادعاي سازندگان نوشيدني‌هاي انرژي‌زا اين نوع نوشيدني‌ها موجب افزايش انرژي و سطح هوشياري مصرف كنندگان مي‌شود. نوجوانان و جوانان عمده مصرف كنندگان اين نوع محصولات هستند. اما آيا مي‌توان آن‌ها را همراه با فعاليت‌هاي ورزشي مصرف كرد و آيا مصرف همزمان آن‌ها با فعاليت‌هاي ورزشي موجب بروز مشكلات در شخص مصرف كننده نخواهد شد؟ اين گزارش به اين پرسش‌ها پاسخ مي‌دهد.

به گزارش ايسنا، براي پاسخ به اين پرسش‌ها لازم است بدانيم در نوشيدني‌هاي انرژي‌زا چه چيزهايي وجود دارد.

نوشيدني‌هاي انرژي‌زا، نوشيدني‌هاي بدون الكلي هستند كه در توليد آن‌ها از كافئين در كنار تركيبات ديگري همچون تاورين، گوارانا و ويتامين‌هاي ب استفاده مي‌شود و سازندگان آن‌ها مدعي‌اند كه اين نوشيدني‌ها مي‌تواند موجب ايجاد انرژي در مصرف كننده شود.

كافئين

كافئين موجود در قهره محركي است كه افراد در سراسر دنيا از آن استفاده مي‌كنند. به دليل استفاده گسترده از قهوه، اغلب فراموش مي‌شود كه كافئين نوعي ماده مخدر است و اثرات جانبي خاص خود را دارد. استفاده بيش از حد از كافئين موجب بروز ناهنجاري‌هايي همچون تشويش و دلهره، زودرنجي، بي‌خوابي، افزايش ادرار، تپش نامنظم قلب و ناراحتي معده خواهد شد.

برخي از سازندگان نوشيدني‌هاي انرژي‌زا، كافئين را به عنوان يكي از تركيبات سازنده محصولات خود ذكر نمي‌كنند و يا ميزان كافئين به كار رفته را روي بطري درج نمي‌كنند و در عوض مي‌گويند كه در ساخت محصولات آن‌ها از گوارانا يا ماته استفاده شده، يعني محصولاتي كه در هر گرم حاوي 40 ميلي‌گرم كافئين هستند.

نوشيدني‌هاي انرژي‌زا در هر وعده مي‌تواند حاوي 75 تا 150 ميلي‌گرم كافئين باشد و از آنجايي كه هر بطري بين 1 تا 3 وعده است، بنابراين ممكن است در هر بطري 450 ميلي‌گرم كافئين وجود داشته باشد. اين در حالي است كه هر وعده (235 ميلي ليتر) قهوه، چاي و نوشابه كولا به ترتيب 134 تا 240 ميلي‌گرم، 48 تا 175 ميلي‌گرم و 22 تا 46 ميلي‌گرم كافئين دارند.

اين ميزان كافئين در يك بطري نوشيدني انرژي‌زا براي بيشتر افراد بزرگسال بي‌خطر است. نتايج يك پژوهش جديد نشان مي‌دهد كه مصرف كمتر از 400 ميلي‌گرم كافئين در روز براي بزرگسالاني كه فاقد بيماري باشند خطري در پي ندارد. با اين حال، مصرف بيش از يك بطري نوشيدني انرژ‌ي‌زا در كنار ساير نوشيدني‌هاي حاوي كافئين موجب مي‌شود كه سطح مصرف كافئين به ميزان خطرناك برسد. علاوه بر اين، ميزان كافئين موجود در نوشيدني‌هاي انرژي‌زا از ميزان ايمن توصيه شده براي نوجوانان بيشتر است.

آكادمي پزشكان اطفال آمريكا ميزان مجاز مصرف كافئين را براي نوجوانان كمتر از 100 ميلي‌گرم در روز توصيه كرده است.

توارين

توارين يك آمينو اسيد است كه بدن به طور طبيعي مي‌تواند آن را توليد كند. همچنين اين آمينو اسيد به طور طبيعي در غذاهاي حاوي پروتئين از قبيل گوشت قرمز و مواد لبني موجود است. برخي از سازندگان نوشيدني‌هاي انرژي‌زا ادعا مي‌كنند كه توارين موجب افزايش سطح هوشياري مصرف كننده شده، خطر ديابت را كاهش مي‌دهد و براي درمان فشار خون بالا موثر است. اين ادعاها به هيچ وجه به اثبات نرسيده‌اند. برخي از نوشيدني‌هاي انرژي‌زا در هر وعده 225 ميلي‌ليتري حاوي 1000 ميلي‌گرم توارين هستند. هنوز اثرات دراز مدت مصرف چنين دوزي از توارين نامعلوم است.

گروه ويتامين‌هاي ب شامل تيامين (ب 1)، ريبوفلاوين (ب2)، نياسين (ب3)، فولات (ب9)، پيريدوكسين (ب6)، پانتوتنيك اسيد (ب5)، سيانو كوبالامين (ب12) و بيوتين (ب7) هستند. ويتامين‌هاي ب بخش مهمي از يك رژيم غذايي سالم‌اند و وجود آن‌ها براي سوخت و ساز كربوهيدرات‌ها، پروتئين و چربي ضروري است. با اين حال، برخي از نوشيدني‌هاي انرژي‌زا حاوي 2000 تا 8000 درصد نياز روزانه برخي از ويتامين‌هاي ب هستند. اگرچه بيشتر اين ويتامين‌هاي اضافي از طريق ادرار دفع مي‌شوند، ولي اگر پيريدوكسين (ب6) به طور مكرر با دوز بالا مصرف شود مي‌تواند موجب بروز اختلالات عصبي شود. علاوه بر اين، افزايش ميزان فولات (ب 9) باعث مي‌شود كاهش سطح سيانو كوبالامين (ب 12) پنهان باقي بماند. به اين دليل، مصرف بيش از حد ويتامين‌هاي ب توصيه نمي‌شود.

نكته جالب اينجاست كه هيچ شواهدي مبني بر اينكه مصرف ويتامين ب موجب افزايش عملكرد ورزشي مي‌شود وجود ندارد. حقيقت اين است كه بيشتر مردم در رژيم غذايي روزانه خود به اندازه كافي ويتامين ب دريافت مي‌كنند.

گياهان دارويي

بسياري از نوشيدني‌هاي انرژي‌زا حاوي گياهاني همچون ژينكو بيوبا، جينسنگ و... هستند. اين گياهان دارويي اثرات مثبتي روي سلامتي دارند ولي با اين حال، شواهد علمي بسيار اندكي درباره كاركرد آن‌ها وجود دارد به عنوان مثال، ادعا مي‌شود كه جينسنگ باعث تسريع بهبود، افزايش عملكرد ذهني و بدني، كنترل قند خون و كاهش فشار خون مي‌شود اما هيچ مدرك علمي كه اثبات كننده اين ادعاها باشد وجود ندارد و همچنين تاثير بيشتر اين گياهان در بهبود عملكرد ورزشي و افزايش تمركز به اثبات نرسيده است. علاوه بر اين، اگرچه ميزان اين گياهان در نوشيدني‌هاي انرژي‌زا كم است ولي همين ميزان اندك ممكن است موجب بروز تداخل با برخي داروها شود.

گلوكو رونو لاكتون

گلوكو رونو لاكتون در برخي از نوشيدني‌هاي انرژي‌زا وجود دارد و ادعا مي‌شود كه از بدن سم‌زدايي كرده و باعث جلوگيري از سرطان مي‌شود! لازم به ذكر است كه هيچ نوع شواهد علمي كه اين ادعا را تاييد كند وجود ندارد.

نوشيدني‌هاي انرژي‌زا در مقابل نوشيدني‌هاي ورزشي

نوشيدني‌هاي انرژي‌زا و نوشيدني‌هاي ورزشي با يكديگر تفاوت دارند:

ـ نوشيدني‌هاي انرژي‌زا نوعي نوشيدني بدون ا لكل هستند كه مقادير زيادي شكر، كافئين، توارين، جينسنگ و ويتامين‌هاي ب دارند. سازندگان اين نوشيدني‌ها در تبليغات و بازاريابي خود ادعا مي‌كنند كه نوشيدني‌هاي انرژي‌زا تاثير تحريك كنندگي دارند. مفيد بودن اين نوشيدني‌ها مخصوصا براي ورزشكاران به اثبات نرسيده است. همچنين قوانين و مقرراتي براي نظارت بر اين نوشيدني‌ها وجود ندارد.

ـ در مقابل، نوشيدني‌هاي ورزشي عمدتا حاوي 6 تا 8 درصد كربوهيدرات به همراه الكتروليت‌هايي نظير سديم هستند. اين نوشيدني‌ها به منظور سوخت‌رساني به عضلات و بهينه‌سازي فرآيند هيدراتاسيون توليد مي‌شوند تا به اين ترتيب عملكرد ورزشي مصرف كننده را بهبود ببخشند.

نوشيدني‌هاي انرژي‌زا و ورزش

بسياري از ورزشكاران قبل و در طي رقابت‌هاي ورزشي كافئين مصرف مي‌كنند. سازندگان نوشيدني‌هاي انرژي‌زا در بازاريابي و تبليغات خود مردان جوان را هدف قرار مي‌دهند و اين گونه نشان مي‌دهند كه استفاده از اين نوشيدني‌ها در ورزش‌هاي استقامتي و سنگين موثر است. بسياري از سازندگان نوشيدني‌هاي انرژي‌زا مدعي‌اند كه اين نوشيدني‌ها به دليل وجود گياهان دارويي و ساير تركيبات موجود در آن‌ها موجب افزايش استقامت، كاهش زمان واكنش و بهبود تمركز مي‌شود ولي حقيقت اين است كه اگر اين نوشيدني‌ها تاثير بدني يا ذهني داشته باشند، اين تاثير به دليل وجود كافئين است!

پژوهش‌ها نشان مي‌دهد كه مصرف ميزان معقولي از كافئين پيش از ورزش و در طي انجام فعاليت‌هاي ورزشي مي‌تواند بي‌خطر و موثر باشد.

با اين حال، بي‌خطر بودن و موثر بودن مصرف كافئين در تركيب با گياهان دارويي موجود در نوشيدني‌هاي انرژي‌زا موضوعي است كه هنوز به اثبات نرسيده است. همچنين ميزان كافئين بررسي شده در بيشتر پژوهش‌هاي علمي از ميزان كافئين موجود در نوشيدني‌هاي انرژي‌زا كمتر بوده است. مصرف بيش از حد كافئين اثرات جانبي منفي بسيار زيادي دارد و در بهبود عملكرد ورزشي نيز موثر نيست.

مصرف ميزان معقول كافئين روي فرآيند هيدراتاسيون اثر منفي ندارد. با اين حال، تاثير مصرف ميزان زياد كافئين موجود در نوشيدني‌هاي انرژي‌زا روي هيدراتاسيون هنوز نامشخص است. علاوه بر اين، ميزان بالاي قند موجود در اين نوشيدني‌ها منجر به كاهش سرعت جذب مايعات شده كه اين موضوع نيز به نوبه خود به ناراحتي‌هاي معده و روده و كاهش آب بدن خواهد انجاميد.

در فرمول نوشيدني‌هاي ورزشي ميزان متعادلي از قند و الكتروليت‌ها وجود دارد كه موجب تسريع فرآيند جذب شده و در نتيجه سوخت لازم را براي فعاليت عضلات و آب و الكتروليت‌ها را براي بهينه‌سازي فرآيند هيدراتاسيون تامين مي‌كند.

مضرات نوشيدني‌هاي انرژي‌زا

ـ نوشيدني‌هاي انرژي‌زا تحت نظارت قوانين و مقررات دولتي نيستند.

ـ ميزان كافئين در برندهاي مختلف نوشيدني‌هاي انرژي‌زا متفاوت است و داراي ثبات نمي‌باشد.

ـ ميزان بالاي كافئين موجود در نوشيدني‌هاي انرژي‌زا منجر به بهبود عملكرد ورزشي نمي‌شود.

ـ ميزان بالاي كافئين داراي اثرات جانبي منفي است.

ـ ميزان بالاي ويتامين‌هاي گروه ب موجود در نوشيدني‌هاي انرژي‌زا ممكن است خطرناك باشد.

ـ در نوشيدني‌هاي انرژي‌از از تركيبات مختلفي استفاده شده كه بي‌خطر بودن و موثر بودن آن‌ها به اثبات نرسيده‌اند.

ـ نوشيدني‌هاي انرژي‌زا نمي‌توانند جايگزين مايعات مورد نياز بدن شوند و حتي ممكن است به تاخير در جذب و كاهش آب بدن بينجامد.

ـ نوشيدني‌هاي انرژي‌زا نمي‌توانند الكتروليت‌هايي را كه از طريق تعريق از بدن خارج مي‌شوند جايگزين كنند.

ـ هنوز مسائل ناشناخته زيادي درباره مصرف نوشيدني‌هاي انرژي‌زا و تاثير آن‌ها روي عملكرد ورزش وجود دارد.