مردی که تاریخ مصرف ندارد

 چمران در بخشی از وصیت خود می گوید: ترا شكر مي كنم كه از پوچي ها، ناپايداري ها، خوشي ها و قيد و بندها آزادم كردی و مرا در طوفانهای خطرناك حوادث رها ننمودی، و در غوغای حيات، در مبارزه با ظلم و كفر غرقم كردی، لذت مبارزه را به من چشاندی، مفهوم واقعی حيات را به من فهماندی… فهميدم كه سعادت حيات در خوشی و آرامش و آسايش نيست، بلكه در جنگ و درد و رنج و مصيبت و مبارزه با كفر و ظلم و بالاخره در شهادت است.
چمران، از ابتدا
مصطفی چمران از یک سالگی در تهران بزرگ شد. اجداد پدری او از ایل شاهسون و از گذشته در منطقه چمرون(محلی بین ساوه و طالقان) ساکن بوده اند. چمران دوران کودکی را در جنوب تهران یعنی چهارراه سیروس_سر پولک در محله عودلاجان سپری کرد. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه انتصاریه در پامنار و دبیرستان را در دارالفنون در ناصر خسرو و البرز در چهار راه کالج گذراند. به دلیل این که خانواده چمران اصلاً ساوه هستند به دنبال نام فامیلی چمران عنوان ساوه ای نیز می آید. وی درباره شروع فعالیت های سیاسی اش در دوران نوجوانی خود چنین می گوید: «از سن پانزده سالگی در انجمن اسلامی دانش آموزان شرکت داشتم که در همان جا با آیت الله طالقانی و دکتر سحابی و مهندس بازرگان برخورد و آشنایی داشتم و در مسجد هدایت یکی از شاگردان پر و پا قرص آیت الله طالقانی بودم و تفسیر او را از آن سال تا وقتی به خارج رفتم گوش می دادم.»
مصطفی چمران در سال 1322 در رشته الکترونیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد. وی از اولین اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود که با دوران کودتا مقارن بود و چمران نیز در مبارزات سیاسی مردمی آن روزگار و همه تظاهرات علیه رژیم شاه حضور فعال می یافت.
بعد از کودتای 28 مرداد و تشکیل نهضت مقاومت ملی توسط جمعی از مردان دین و سیاست، او نماینده دانشکده فنی در آن نهضت بود. دکتر چمران در کنار تحصیل علم و دانش در مبارزات سیاسی دکتر مصدق از مجلس چهاردهم تا ملی شدن صنعت نفت شرکت داشت و از عناصر پر تلاش در پاسداری از نهضت ملی ایران در کشمکش های این دوره بود. وی در هیچ مقطع زمانی از تحصیل دور نماند و همیشه در کنار همه فعالیت ها تحصیل علم را از مهم ترین کارهای خود می دانست. به گفته خودش در سال 1337 از دانشگاه فنی فارغ التحصیل شد و یکسال در آن جا تدریس کرد و پس از یکسال به آمریکا رفت و در تگزاس دوره فوق لیسانس خودم را در رشته برق یکساله به اتمام رساند و بعد به کالیفرنیا به دانشگاه برکلی رفت. او مدتی در لابراتوار بزرگ دانشکده برق برکلی فعالیت نمود و دکترای خود را در مدت سه سال دریافت نمود و در سال 1962 دانش آموخته شد.
شخصیت مصطفی چمران از جوانب مختلف قابل توجه و الگو برداری است. وجه اول این شخصیت به ابعاد علمی او باز می گردد. وی تنها دانشجویی است که در آمریکا از استادی که کمتر کسی توانسته بود نمره بالای 10 بگیرد نمره 22 می گیرد، این نبوغ در  جبهه های جنگ نیز نمود پیدا می کند. با ابتدایی ترین  امکانات پنج شاخه های خورشیدی پمپ های آبی موشک آبی می سازد و بدین ترتیب دانش نظری را به محصولات عینی تبدیل می کند. نکته دیگر درباره فعالیت های چمران این است که در بهار 1341 نهضت آزادی ایران در خارج از کشور توسط 5 نفر که عبارت بودند از دکتر علی شریعتی و پرویز امین در فرانسه، دکتر چمران، صادق قطب زاده و ابراهیم ایزدی در آمریکا تشکیل گردید.
پس از یک دوره طولانی مبارزه سیاسی 1337 تا 1342 چمران مبارزه صرف سیاسی را کافی نمی دید و در این مرحله به همراه چند تن از دوستان وارد مصر می شود و در آن جا آموزش های نظامی می بیند. چمران علت خروج از مصر و ورود به لبنان را اعتراض به عملکرد عبد الناصر می داند. در سال 1346 چمران به همراه دوستانش از مصر به آمریکا می رود و سپس تصمیم می گیرد که برای مبارزه به لبنان برود، زیرا در آن زمان نیاز به پایگاهی برای تداوم مبارزه سیاسی احساس می شد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 دکتر چمران همراه با شماری از جنگندگان به ایران آمد و با آن که قصد ماندن در ایران را نداشت به توصیه رهبر انقلاب در وطنش ماندگار شد. در اوایل پیروزی انقلاب به تربیت اولین گروه از پاسداران انقلاب در سعد آباد پرداخت. چمران در انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی از تهران به نمایندگی انتخاب شد. با آغاز جنگ تحمیلی ایران و عراق به جبهه جنگ عزیمت نمود. در سال 1359 در اثنای نبردی متهورانه که برای آزادی سوسنگرد در گرفته بود مجروح گردید. وی مجدداً در تاریخ 31 خرداد 1360 هنگام معرفی و توجیه فر مانده جدید محور دهلاویه بر اثر اصابت ترکش خمپاره 60 دشمن از ناحیه سر زخمی شد و به شهادت رسید.
خانه موزه مصطفی چمران
هم اکنون خانه موزه دکتر چمران به عنوان خانه پدری و محل پرورش آن شهید بزرگوار توسط شهرداری تهران بازسازی شده و چند سالی است در راستای توسعه فرهنگ ایثار و شهادت فعالیت می کند. بر اساس منزل پدری شهید چمران از حدود سال 1330 محل سکونت خانواده ی پدری اش بوده و از سال 1332 تا 1337 که وی برای تحصیل به خارج از کشور عزیمت کرد، محل سکونت خانواده اش است. این بنا با مساحتی بالغ بر 244 متر به عنوان نمونه ای از معماری اواخر دوره قاجار واقع در محله چاله میدان پس از خریداری شرکت توسعه فضاهای فرهنگی شهر تهران از ورثه مرحوم حسین چمران(پدر دکتر چمران) به خانه موزه تبدیل شد.



منزل پدری شهید چمران واقع در محله سرپولك چهارراه سیروس از معدود بناهایی است كه از گزند موج ساخت و سازها در امان مانده و در سال‌های اخیر به‌ صورت موزه شهید چمران درآمده است. بدون شك بی اهمیت شمردن این آثار كه بخشی از هویت ملی است بی‌اعتنایی به ریشه‌ها، ارزش‌ها و اصالت‌های فرهنگی هنری و تاریخی را به دنبال خواهد داشت. در محله سرپولك در یكی از خانه‌های قدیمی آن مؤسس مشروطه ایران آیت‌الله سید عبدالله بهبهانی زندگی می‌كرد و در همین خانه به شهادت رسید. از خانه بهبهانی با آن حیاط بزرگ بیرونی و ساختمان تاریخی اندرونی با معماری چشم‌نواز قاجاری اثری نمانده كه در حقیقت نوعی تهی شدن حافظه اجتماعی شهر از هویت است. در دوران نهضت ملی نیز محله سرپولك از فعالان تهی نبود. سرآمد جوانان محله در دهه سی چهره شناخته شده دانشجویی مصطفی چمران بود. خوشبختانه خانه پدری‌ آن شهید كه از سال 1330 شمسی محل سكونت خانواده ایشان بوده با مساحتی بیش از پانصد متر مربع، نزدیك به بازار و در قلب هسته تجاری منطقه تبدیل به مركز خرید و پاساژ نشد و با پیگیری‌های مهندس مهدی چمران از سوی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران به صورت موزه، پذیرای علاقه‌مندان به آرا و اندیشه‌های آن شهید بزرگوار قرار گرفت.
علاقمندان می توانند آرا و اندیشه های دکتر مصطفی چمران را در خانه موزه وی واقع در تهران، خیابان 15خرداد، سرپولک، کوچه کمال بشیری، پلاک 7 بازدید کنند./ایمنا