چگونه از دهان‌شویه‌ها استفاده کنیم؟

یک متخصص جراحی لثه و ایمپلنت گفت: به طور معمول نمي‌توان دهان‌شويه را به عنوان جايگزين مسواك در كنترل پلاك ميكروبي و تميز كردن سطوح دنداني استفاده كرد و بهتر است استفاده از آن به همراه مسواك زدن و در تكميل آن به كار رود.

دکتر مروارید مافی اظهار کرد: اگر به یکی از داروخانه‌ها یا سوپرمارکت‌های سطح شهر مراجعه کنید، انواع دهانشویه‌ها را خواهید یافت که ممکن است موجب سردرگمی شما در انتخاب دهان‌شویه مناسب شود. برخی از آنها حس طراوت و تازگی به دهان می‌بخشند و بوی بد دهان را از بین می‌برند، برخی دیگر نیز به دلیل داشتن فلوراید می‌توانند از پوسیدگی دندان‌ها جلوگیری کرده و پوسیدگی‌های اولیه دندان‌ها را ترمیم کند اما برخی دیگر از دهان‌شویه‌ها نیز آثار درمانی دارند و در کنترل بیماری‌های لثه موثر هستند.

وی افزود : حتما باید به این نکته دقت داشت که دهان‌شویه‌ها جای مسواک و نخ دندان را نمی‌گیرند و استفاده نابجا از آنها ممکن است موجب پنهان‌سازی پوسیدگی دندان و در نتیجه تاخیر در درمان بیماری‌هایی مانند التهاب شدید لثه و عفونت‌های چرکی دهان و لثه شود.

مافی ادامه داد: در صورتی که پس از مسواک‌‌ زدن کامل، دهان هنوز بوی بدی داشته باشد؛ تشخیص بیماری‌های لثه ارزش دارد. در این شرایط نباید آن را با دهان‌شویه‌های معطر پوشاند و باید به دندان‌پزشک مراجعه کرد.

این دندان‌پزشک با اشاره به دهان‌شویه‌های دارای فلوراید عنوان کرد: فلوراید در برخی دهان‌شویه‌ها، ماده اصلی است و در برخی دیگر جزئی از فرمولاسیون دارویی برای پیشگیری از پوسیدگی دندان است. استفاده از دهان‌شويه حاوی فلوراید در افرادی که ریسک ابتلا به پوسیدگی‌های پیش‌رونده و وسیع را دارند توصيه مي‌شود.

استادیار دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز ادامه داد: افرادی که از داروهای کاهنده فشار خون استفاده می‌کنند و به همین دلیل دچار زروستومی یا خشکی دهان شده‌اند، افرادی که به دلیل اشعه‌درمانی (رادیوتراپی) در سر و گردن، دچار خشکی دهان هستند، افرادی که از دخانیات یا مواد مخدر استفاده می‌کنند، افرادی که به دلیل مشکلات جسمی یا ذهنی قادر به مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن نیستند، کودکان و نوجوانانی که دندان‌های دائمی آنها تازه در حال رویش بوده و میزان فلوراید موجود در ساختار دندانی آنها ناکافی است؛ از گروه‌های دارای ریسک بروز پوسیدگی‌های پیش‌رونده هستند و از استفاده از دهان‌شویه‌های حاوی فلوراید سود می‌برند.

مافی بیان کرد: مصرف دهان‌شویه حاوی فلوراید دركودكان زير 6 سال، به علت عدم توانايي در كنترل رفلكس بلع توصيه نمي‌شود، مگر اين‌كه فرد در منطقه‌ای زندگی کند که آب آشامیدنی فاقد فلوراید بوده و استفاده سيستميك فلورايد مدنظر باشد.

وی اظهار کرد: اگر هنگام تشکیل تاج دندان‌ها، فلوراید بیشتر از میزان مورد نیاز به دندان‌ها برسد، موجب بروز پدیده فلوئوروزیس در دندان‌ها می‌شود.

این متخصص جراحی لثه و ایمپلنت گفت: در بيشتر مطالعات، استفاده از دهان‌شويه حاوی سديم فلورايد 0.2 درصد به شكل هفتگي و یا دهان‌شویه حاوی سديم فلورايد 0.05 درصد به صورت روزانه (پس از مسواك دندان‌ها و قبل از خواب) تجويز مي‌شود.

وی عنوان کرد: جامعه دندان‌پزشكي آمريكا كلرهگزيدين 0.2 درصد را مورد تاييد قرار داده است. كلرهگزيدين در سال 1954 در انگلستان به عنوان ضدعفوني‌كننده زخم، نظافت‌کننده پوست و ضدعفوني‌کننده‌‌ قبل از جراحي به بازار عرضه شد. سپس در دهه 1970 ميلادي به عنوان ماده‌اي ضدپلاك ميكروبي دهان معرفي شد و استفاده از آن در دندان‌پزشكي افزايش يافت. از دهان‌شويه كلرهگزيدين در مطب دندان‌پزشكي و در منزل نیز استفاده مي‌شود.

این مدرس دانشگاه با اشاره به  موارد كاربرد دهان‌شويه كلرهگزيدين در مطب دندانپزشكي گفت: كاربرد توربين و آنگل و يا دستگاه جرم‌گيري اولتراسونيك، با پخش آب و هوا به صورت ذرات ريز و معلق ميكروبي همراه است. مصرف كلرهگزيدين توسط بيمار قبل از شروع كار، شانس پخش عوامل ميكروبي قابل انتقال در محيط را كم كرده و آلودگي محيط كلينيك را كاهش مي‌دهد. از اين ماده براي شستشوي كانال ريشه دندان هنگام درمان ریشه نيز استفاده مي‌شود.

وی افزود: در خانه به صورت موقت زماني كه مسواك زدن امكان‌پذير نيست مي‌توان از دهان‌شويه به عنوان جانشين مسواك استفاده كرد. مثلا زماني كه به دنبال جراحي دهان يا جراحي‌هاي لثه و به دليل وجود زخم و بخيه امكان استفاده از مسواك وجود ندارد با كنترل شيميايي پلاك ميكروبي، بهبود زخم و جراحات دهاني تسريع می‌شود.

مافی ادامه داد: بهتر است دهان‌شويه كلرهگزيدين نيم ساعت بعد از مسواك زدن استفاده شود تا حداكثر قدرت ضدباكتريايي خود را حفظ نمايد. اثربخشي اين دهان‌شويه به دوز مصرف آن بستگي دارد و نه به غلظت آن. به همین دلیل در صورتی که پزشک شما پس از جراحی برایتان دهان‌شویه کلرهگزیدین تجویز کرده و با مزه تلخ آن مشکل دارید، می‌توانید با استفاده از آب آن را رقیق کنید. دوز درماني دهان‌شويه كلرهگزيدين مصرف 10 تا 20 ميلي‌گرم از دهانشويه با غلظت 0.12 تا 0.2 درصد است. برای اندازه‌گیری میزان دهان‌شویه می‌توانید از در قوطی دهان‌شویه به عنوان پیمانه استفاده کنید.

استادیار دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز اظهار کرد: دهان‌شویه را دوبار در روز(بعد از صبحانه و قبل از خواب) با محلول 0.2درصد استفاده کنید و به مدت 30 تا 60 ثانيه در دهان نگهدارید. برای تاثیر بهتر دهان‌شویه‌، پس از استفاده‌ کردن از آن، تا 30 دقیقه از شستن دهان و نوشیدن مایعات پرهیز کنید.

این دندان‌پزشک با بیان عوارض استفاده مرتب و بدون تجویز دندانپزشک از دهان‌شويه كلرهگزيدين گفت: كلرهگزيدين طعم ناخوشايندي دارد و مي‌تواند موجب تغييراتي موقتي در حس چشايي شود. به‌ ويژه اين تاثير در مورد طعم شوري مصداق دارد و موجب بي‌مزه شدن غذا می‌شود و اين تغيير به غلظت كلرهگزيدين بستگي دارد. همچنین كلرهگزيدين موجب پديد آمدن رنگ قهوه‌اي بر روي دندان‌ها و پركردگي‌‌هاي همرنگ دندان و مخاط دهان و زبان مي‌شود. اين تغيير رنگ خارجي بوده و توسط پاليشينگ دندان برطرف مي‌شود.

وی افزود: كلرهگزيدين با تاثير بر تجزيه گلوكز باكتري‌ها از توليد اسيد توسط آنها جلوگيري مي‌كند و محيط را قليايي نگه مي‌دارد كه اين عامل زمينه را براي تشكيل جرم فوق لثه اي آماده مي‌كند. موارد كمي از تورم يك طرفه يا دو طرفه گلو در اثر مصرف كلرهگزيدين گزارش شده است اما تهوع، استفراغ، دردهای شکمی، تنگی‌نفس و اختلال هوشیاری از عوارض بلع اتفاقی کلرهگزیدین و ستیل پیریدینیوم است که باید بلافاصله با مرکز فوریت‌های پزشکی تماس گرفت.

این مدرس دانشگاه اظهار کرد: برخی دندان‌پزشکان به عنوان درمان کمکی برخی از بیماری‌های دهان و دندان یا پاک‌‌سازی و بهبود پس از جراحی‌های دهان و دندان، دهان‌شویه‌های حاوی آب‌اکسیژنه یا سرم شستشو تجویز می‌کنند. مصرف درازمدت دهان‌شویه‌های اکسیژنه موجب تحریک بافت نرم، از دست رفتن کلسیم سطوح دندان‌ها و ایجاد لکه‌های سیاه روی زبان می‌شود که گاهی اوقات از آن به عنوان زبان مودار یاد می‌شود.

وی افزود: به طور معمول نمي‌توان دهان‌شويه را به عنوان جايگزين مسواك در كنترل پلاك ميكروبي و تميز كردن سطوح دنداني استفاده كرد بلكه بهتر است استفاده از آن به همراه مسواك زدن و در تكميل آن به كار آید.

این دندان‌پزشک عنوان کرد: در بسیاری موارد افراد اظهار می‌کنند که از نمک برای مسواک زدن استفاده می‌کنند که توصیه می شود از این کار به شدت پرهیز شود، زیرا نمک خاصیت سایندگی مسواک را بالا می‌برد و موجب سایش دندان‌ها شده و در بعضی موارد منجر به سایش و تحلیل لثه و بروز حساسیت های دندانی می‌شود.

مافی گفت: استفاده از دهان‌شویه آب‌نمک به جای مسواک زدن و استفاده از نخ دندان هم توصیه نمی‌شود. زیرا قدرت حذف پلاک دندانی را که عامل بروز پوسیدگی دندانی و بیماری های لثه‌ای است، ندارد.