درباره ارتباط دیابت و كم‌تحركی بیشتر بدانیم

دیابت شایع‌ترین بیماری مزمن غیرواگیر است که به عنوان یک معضل عمده بهداشتی در سراسر جهان به شمار می‌رود. با توجه به آمار و روند رو به افزایش دیابت در سراسر جهان، آن را به عنوان یک "همه‌گیری خاموش" لقب داده‌اند که مسئول 9 درصد کل مرگ‌ها در جهان است.

مبتلایان به دیابت 2 تا 4 برابر بیشتر از غیردیابتی‌ها در معرض ابتلا به عوارض قلبی و عروقی بوده و 2 تا 5 بار بیشتر دچار مرگ می‌شوند. این بلای قرن اخیر، با شیوعی رو به افزایش، ازدیاد 122 درصدی جمعیت مبتلایان تا سال 2025، ایجاد هزینه‌های تخمین‌ناپذیر با عوارض حاد، کوتاه‌مدت و دیررس، مانند بیماری‌های قلبی، افزایش فشارخون، انواع نارسایی قلبی، مشکلات قرنیه چشم، مشکلات عصبی، اختلالات کلیوی، پای دیابتی و ... تمامی اعضا و دستگاه‌های بدن را درگیر می‌کند.

میزان شیوع دیابت با افزایش سن، افزایش می‌یابد. علت عمده افزایش سریع این بیماری، افزایش چاقی و سبک زندگی کم‌تحرک در کودکان و بزرگسالان است.

انواع بیماری دیابت:

بر اساس تقسیم‌بندی سازمان جهانی بهداشت، دیابت به انواع مختلف زیر دسته‌بندی می‌شود:

دیابت نوع 1: بیشتر در کودکی و نوجوانی دیده می‌شود اما ممکن است در هر سنی دیده شود. علت بروز آن، فقدان تولید انسولین است که موجب عدم توانایی بدن در مصرف قند شده و در نهایت منجر به افزایش غیرطبیعی قندخون می‌شود.

دیابت نوع 2: شایع‌ترین نوع دیابت است که در سنین بالا و به صورت تدریجی و آهسته ایجاد می‌شود. در ایجاد بیماری، عوامل ژنتیکی و محیطی دخالت دارند و نقش عوامل مساعدکننده ژنتیکی در این نوع دیابت قوی‌تر است.

دیابت حاملگی: این نوع دیابت به علت تغییرات هورمونی دوران بارداری ایجاد می‌شود.

در ارتباط با بیماری دیابت، عوامل خطرزای مختلفی شناخته شده است اما مهم‌ترین عوامل خطرزای دیابت نوع دو طبق پیش‌بینی سازمان جهانی بهداشت در کلیه جوامع و به ویژه کشورهای در حال توسعه، عبارتند از: چاقی، کم‌تحرکی، رژیم غذایی نامناسب و استعمال دخانیات.

بنابراین تغییر در شیوه زندگی مربوط به چاقی، رفتارهای تغذیه‌ای و تحرک فیزیکی نقش اصلی را در پیشگیری و درمان دیابت نوع دو بازی می‌کنند، بخش عمده‌ای از فعالیت‌های مربوط به پیشگیری و کنترل دیابت است که به عنوان رفتار خودمراقبتی در بیماری دیابت مطرح هستند. رفتارهای خودمراقبتی پیشگیری از دیابت شامل: رعایت رژیم غذایی، انجام فعالیت بدنی، عدم استعمال دخانیات، پایش قندخون و برخی دیگر از تغییرات در سبک زندگی.

نقش تحرک در کاهش ابتلا به بیماری دیابت

میزان فعالیت بدنی به عنوان یک عامل اثرگذار در بروز بیماری دیابت نقش اساسی دارد. بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت بیش از 60 درصد بزرگسالان جهان از فعالیت بدنی کافی برخوردار نیستند و به طور تقریبی 70 تا 80 درصد از جمعیت ایران دارای شیوه زندگی کم‌تحرک هستند.

مطالعات فراوانی، کاهش فعالیت بدنی را با افزایش شیوع دیابت نوع دو مرتبط دانسته‌اند. به طوری که شواهد حاکی از آن است که شیوع دیابت در میان افراد کم‌تحرک 2 تا 3 برابر بیشتر از افراد فعال است.

مطالعات در ایران حاکی از کمبود تحرک بدنی به ویژه در زنان است. این مطالعه نشان داد که 90 درصد زنان دیابتی ایرانی در اوقات بیکاری، بی‌تحرک هستند. همچنین شیوع دیابت نوع دو در افراد ساکن در مناطق شهری که فعالیت بدنی کمتری دارند، بیشتر است و مداخلات بهبود سبک زندگی شامل کاهش وزن با استفاده از رژیم غذایی سالم (کم‌چربی و کم‌کالری) و فعالیت بدنی با شدت متوسط (150 دقیقه در هفته) می‌تواند بروز دیابت را حداقل 11 سال به تاخیر بیاندازد و حتی در 20 درصد موارد بروز آن را منتفی کند.

انجام فعالیت بدنی، علاوه بر آن که می‌تواند سیر کاهش وزن را تسریع نماید و از آن طریق در تنظیم قند میزان خون موثر باشد، حتی به طور مستقل و بدون کاهش وزن نیز به پیشگیری و یا کنترل بیماری دیابت کمک خواهد کرد. شواهدی نیز وجود دارد که نشان می‌دهد فعالیت فیزیکی متوسط می‌تواند منجر به پیشگیری از دیابت نوع دو شود.