جنگ سرد آمریکا و روسیه در قطب شمال
قطب
شمال با سرزمین های پهناور و بستر آبی غنی از منابع انرژی از جمله نفت و
گاز و منابع معدنی برای پنج کشور مجاور آن و بیش از همه روسیه و آمریکا
عرصه جنگ سرد واقعی شده است که از مدت ها پیش راهبرد تسلط خود را بر این
سرزمین سفید یخی عملیاتی کرده اند.
روسیه ،آمریکا، کانادا، نروژ و دانمارک کشورهای همجوار قطب
شمال، برای دستیابی به ذخایر قطبی و تسلط بر آب های پیرامون آن با یکدیگر
رقابت می کنند و رقابت این کشورها در یک دهه اخیر افزایش یافته است.
مسکو
در سال های گذشته به ویژه در دو سال اخیر برای تشدید و گسترش حضور خود در
قطب شمال تلاش و برنامه ریزی کرده که مهم ترین آن تاسیس پایگاه نظامی در
منطقه قطب شمال و استقرار دائمی نیروهای خود در این سرزمین است.
در
راستای این تلاش ها، روسیه در دو سال اخیر چند رزمایش قطبی برگزار کرده
است که در آن ده ها نفر از تفنگداران دریایی ویژه و نیروهای هوابرد با
تسلیحات پیشرفته شرکت کردند.
به
موازات آن هر سال به طور منظم چند سفر اکتشافی با شرکت دانشمندان قطب شناس
روس با استفاده از کشتی های یخ شکن اتمی به قطب شمال انجام می گیرد که در
جریان این سفرها موضوع های مختلف از جمله شرایط زندگی در این سرزمین یخی و
امکان استفاده از منابع طبیعی آن بررسی و مطالعه می شود.
مسکو
مدعی مالکیت 20 درصد منابع طبیعی قطب شمال است و به گزارش رسانه های روسی،
سرزمین های این منطقه یخ زده دارای منابع عظیم نفت و گاز است و روسیه 6
میلیون و 200 هزار کیلومتر مربع ظرفیت برای بهره برداری نفتی در پهنه آن
دارد.
«ولادیمیر
پوتین» رئیس جمهوری روسیه به تازگی با اشاره به مالکیت این کشور بر قسمتی
ازمنطقه قطب شمال گفت: باید از بخش های متعلق به روسیه در منطقه قطب شمال و
منابع آن محافظت کنیم.
پوتین
در جلسه شورای امنیت روسیه در این مورد خاطرنشان کرد: روسیه باید از همه
بخش های فلات قاره متعلق به خود در منطقه قطب شمال دفاع کند و برای این
منظور واحدهای مرزبانی دریایی سازمان امنیت فدرال تقویت می شود که سطح
محافظت از مرزهای ملی را در منطقه قطب شمال افزایش خواهد داد.
رئیس
جمهوری روسیه تصریح کرد: مراکز استخراج نفت و گاز، پایانه های بارگیری
منابع انرژی، لوله های نفت و گاز باید از حملات تروریست ها و هر گونه تهدید
دیگر ایمن باشد.
به این ترتیب روسیه برای دسترسی به منابع انرژی نهفته در دل یخ های قطبی که دهها میلیون تن ارزیابی می شود برنامه ریزی کرده است.
کشورهای
دیگر قطبی نیز که با نگرانی برنامه های توسعه طلبانه روسیه را در سرزمین
های قطب شمال می نگرند، سعی می کنند با اجرای برنامه های مختلف از جمله
درازمدت در این سرزمین حضور یافته و تا حد امکان بخش های بیشتری از آن را
تحت کنترل و مالکیت داشته باشند که در راس آن آمریکا قرار دارد که در حال
سازماندهی استفاده از ابزار و قدرت نمایی نظامی مقابل این راهبرد روسیه در
قطب شمال است.
آمریکا
در صدد است با همگرایی بیشتر با کانادا که سیاست های ضد روسی دارد، مانعی
در برابر خواسته های روسیه در سرزمین یخبندان قطب ایجاد کند تا بتواند
راهبرد توسعه نفوذ خود را در این منطقه عملیاتی کند.
اما
طبیعی و بدیهی است که حضور در قطب شمال ویژگی ها و دشواری های خود را دارد
که با نقاط دیگر کره زمین متفاوت است. بخش عمده سال در این منطقه کره زمین
یخبندان و بسیار سرد است و درجه هوا در زمستان تا 60 درجه سانتیگراد زیر
صفر می رسد که وضعیت بسیار دشواری را برای زندگی انسان ها و به ویژه فعالیت
کاری آنها به وجود می آورد.
نکته
مهم در سرزمین قطب شمال این است که زمین خاکی به آن گونه ای که از آن در
شرایط عادی تصور می کنیم، زیر یخ های قطبی وجود ندارد و در سال های اخیر
مواردی پیش آمده که پایگاه موقت قطبی روسیه برای تحقیقات علمی با شکستن یخ
هایی زیر آن غرق شده است.
افزون
بر آن سفرهای قطبی نیازمند داشتن ناوگان یخ شکن قدرتمند است که جز روسیه و
آمریکا هیچ کشور دیگری از این نوع کشتی ها که معمولا با راکتور هسته ای
کار می کند، در اختیار ندارد و نمی توانند برای سفرهای مکرر قطبی یا حضور
دائم در آن برنامه ریزی کنند.
یکی
از بزرگترین دفاتر طراحی روسیه در رشته کشتی سازی به نام مرکز علمی
«کریلوف» در سنت پترزبورگ طرح مقدماتی ساخت سوپر یخ شکن اتمی جدید روسیه را
به پایان رسانده که قادر است در تمام فصول سال در قطب کار کند.
براساس
اطلاعات اعلام شده توسط «ولادیمیر شلیاچکوف» رئیس بخش طراحی کشتی ها و حمل
و نقل دریایی و ناوگان پژوهشی مرکز کریلوف، یخ شکن اتمی «لیدر» امکان کار
در مسیر دریای شمال و نزدیک به قطب شمال را بدون وابستگی به شرایط آب و
هوایی فراهم می سازد.
طول
کشتی بیش از 200 متر، عرض آن حدود 50 متر و قدرت موتور آن120 مگاوات است
که می تواند در بین یخ هایی به ضخامت بیش از چهار متر حرکت کند و شناوری
کشتی ها با بدنه ای به عرض 50-44 متر و قدرت حمل تا 100 هزار تن را با
حداکثر سرعت 10 گره دریایی فراهم می کند.
روسیه
با داشتن امکانات گسترده علمی و تحقیقاتی و ناوگان اتمی و هواپیماهای قطب
پیما در سال های اخیر گام های بزرگی برای حضور مقتدر در قطب شمال برداشته و
اعلام کرده است 20 درصد سرزمین های قطب شمال به این کشور تعلق دارد.
«دیمیتری
راگوزین» معاون نخست وزیر روسیه به تازگی اعلام کرد که طراحی سوپر یخ شکن
اتمی روسیه که رهبری روسیه در قطب را تحکیم خواهد بخشید تا پایان سال جاری
به پایان خواهد رسید.
روزنامه
رسمی راسیسکایا گازتا نیز نوشته است: روسیه درخواست رسمی برای گسترش فلات
قاره خود در منطقه قطب شمال را به سازمان ملل ارائه کرده است.
در
نامه روسیه به سازمان ملل گفته شده که مسکو از نظر علمی ثابت کرده که
اقیانوس منجمد شمالی و بخشی از سرزمین های واقع در محدوده قطب شمال، ادامه
فلات قاره روسیه است.
به
نوشته روزنامه روسی، ساختار سلسله جبال لومونتسف در محدوده قطب شمال و
فلات قاره روسیه (در سواحل این کشور با اقیانوس منجمد شمالی) مشابه است و
در نتیجه این ارتفاعات ادامه فلات قاره این کشور محسوب می شود.
این نامه دومین نامه روسیه به سازمان ملل برای اثبات مالکیت بر مناطقی از قطب شمال است.
مقام
های روس امیدوارند با استفاده از تلاش های دیپلماتیک مالکیت خود را بر بخش
هایی از سرزمین های یخی در محدوده قطب شمال تثبیت و در سازمان ملل به ثبت
رسمی جهانی برسانند.
روس
ها برای تدارکات فنی و تامین امکانات تاسیساتی در مناطق قطبی در شمالی
ترین نقطه کره زمین هم برنامه های گسترده ای تهیه کرده اند و در این طرح
ها، استفاده از امکانات و زیرساخت های سرزمین های مجاور قطبی همچون نووایا
زملیا، سرزمین فرانتس ژوزف و جزایر سورنایا زملیا واقع در قلمرو روسیه در
اولویت قرار دارد.
به
عقیده کارشناسان، رقابت اصلی برای تصاحب سرزمین های یخی واقع در قطب شمال
در وهله نخست میان روسیه، کانادا و آمریکا به عنوان سه کشور بزرگ مدعی
مالکیت بر این سرزمین انجام خواهد گرفت که امکانات و انگیزه کافی برای این
منظور دارند و دسترسی سرزمینی آنها به این محدوده به برتری موقعیت آنها در
میان پنج کشور قطبی کمک خواهد کرد.
آمریکا
نیز به عنوان رهبر اردوگاه غرب با برخورداری از منطقه آلاسکا به سادگی
مالکیت و تسلط روس ها را بر این سرزمین پهناور نمی پذیرد و به احتمال زیاد
اقدام های خود را در قطب شمال با اتاوا متحد راهبردی خود، و اسلو دیگر قدرت
غربی واقع در این مجموعه، هماهنگ می کند که برآیند تلاش های آنها وضعیت
حقوقی و مالکیت قطب شمال را تعیین خواهد کرد.
برخی
تحلیلگران و حتی قانونگذاران در واشنگتن بر این باورند آمریکا از برخی
کشورها به ویژه روسیه در زمینه آماده سازی برای شرایط محیطی، اقتصادی و
جغرافیای، سیاسی جدید در قطب شمال عقب مانده است به طوری که دریاسالار
«پاول اف زوکانفت» از فرماند هان گارد ساحلی آمریکا در این زمینه گفت: «
مدت هاست که درباره جبران نبود توان حضور موثر در قطب شمال تقاضای مصرانه
داریم.»
روزنامه
آمریکایی «نیویورک تایمز» نیز چندی پیش در گزارشی با تیتر «عقب ماندن
آمریکا از روسیه در قطب شمال» نوشت: گارد ساحلی برون مرزی «کاتر آلکس هالی»
در کنار دریای «چوکچی» واقع در قطب شمال با آب های گرم فرصت جدیدی را برای
کشورهای برتر جهان در بهره جویی از مسیر حمل و نقلی، آب های ساحلی به ویژه
منابع طبیعی این منطقه ایجاد کرد ه است به گونه ای که برخی آن را «جنگ
جدید سرد جدید» نام نهاده اند.
این
روزنامه در ادامه با اشاره به سرمایه گذاری نامناسب آمریکا در قطب شمال
نوشت: برخلاف آمریکا، روسیه در حال ساخت 10 ایستگاه تحقیقاتی و عملیات نجات
در بنادر در امتداد با نیمی از خطوط ساحلی قطب شمال است و مورد تحریک
کننده بیشتر حضور رو به افزایش نظامی روسیه و بازگشایی پایگاه هایی است که
بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بسته شده بود.
بر
اساس این گزارش، روسیه کشوری فراتر از یک رقیب یا رقیبی بالقوه در قطب
شمال است. چین، کره جنوبی و سنگاپور نیز کارهای تحقیقاتی را در این منطقه
انجام می دهند به طوری که چین سال 2012 یک کشتی یخ شکن به نام «اژدهای
برفی» را به قطب شمال فرستاد که پیامی از سوی پکن مبنی بر میل مبدل شدن به
قدرتی قطبی است.
این
کشور هم اینک نیز در حال ساخت دومین یگان یخ شکن خود است و در همین حال
روسیه بالاتر از همه کشورها در مجموع 41 کشتی یخ شکن دارد به طوری که
دریاسالار زوکانفت در این زمینه گفت: آمریکا در واقع در این بازی جایی
ندارد.
به
نوشته نیویورک تایمز، فرماندهان آمریکایی با احتیاط در حال نگریستن اوضاع
هستند. با این که واشنگتن و متحدان ناتو دارای مجموعه ای از دفاع موشکی و
توانمندی دفاع هوایی در قطب شمال هستند، اما ارتش آمریکا قصد کاهش دو تیپ
را در آلاسکا دارد.
نیروی
دریایی آمریکا هیچ کشتی جنگی یخ شکن ندارد و همچنین تجربه کمی را برای
اجرای عملیات در اقیانوس منجمد شمالی دارد. البته دریا سالار «ویلیام ای
گوتنی» فرمانده بخش شمال ناتو در این زمینه معتقد است، با این که روسیه در
حال افزایش قابلیت خود بعد از سال ها غفلت است اما هنوز تهدید قابل توجهی
نیست.
منبع: ایرنا
