یک پژوهشگر خوزستانی: پایداری منابع زیرزمینی در گرو مدیریت همزمان ورود و برداشت آب است
کهزاد حیدری روز شنبه در وبینار تخصصی آبخوان‌داری و تغذیه مدیریت‌شده آبخوان با بیان اینکه آبخوان‌ها ظرفیت‌های استراتژیک برای حفظ آب در دوره‌های پرآبی هستند اظهار کرد: بسیاری از طرح‌های آبخوان‌داری به دلیل تمرکز بر ساخت‌وسازهای فیزیکی و غفلت از شناخت شرایط زیرسطحی، با چالش‌های جدی مواجه می‌شوند چرا که ظرفیت پذیرش آب در زمین نامحدود نیست و ورود مدیریت‌نشده آب می‌تواند به آب‌گرفتگی، جابه‌جایی ناخواسته جریانات و بروز مشکلات کیفی منجر شود.
وی با انتقاد از نگاه صرفا سازه‌محور به طرح‌های آبخوان‌داری تاکید کرد: هدایت سیلاب و آب‌های مازاد به زیرزمین تنها زمانی به ذخیره موثر و پایدار منجر می‌شود که با مطالعات دقیق زمین‌شناسی، پایش داده‌محور و مدیریت کیفیت همراه باشد.
حیدری شرط موفقیت پیش از اجرای هرگونه سازه را شناخت زمین دانست و افزود: نفوذپذیری لایه‌ها، فضای قابل ذخیره‌سازی و مسیر حرکت آب باید نه صرفا با نقشه‌های کلی بلکه با استفاده از داده‌های دقیق چاه‌ها، بررسی‌های میدانی و آزمون‌های تخصصی مشخص شود زیرا تصمیم نهایی برای موفقیت طرح در گرو شناخت دقیق رفتار آبخوان است.
این پژوهشگر خوزستانی با اشاره به منابع متنوع تغذیه آبخوان از جمله سیلاب، آب‌های سطحی مازاد و پساب تصفیه‌شده، تصریح کرد: انتخاب منبع آب نباید تنها بر اساس حجم صورت گیرد زمان دسترسی، میزان رسوب، شاخص‌های شوری، احتمال آلودگی و حقابه پایین‌دست، فاکتورهای حیاتی هستند که باید در پیوست مطالعاتی طرح دیده شوند.
وی ادامه داد: همچنین روش اجرا اعم از پخش سیلاب، حوضچه نفوذ یا تزریق در چاه، باید با ویژگی‌های هیدرولیکی زمین و هدف غایی طرح هماهنگ باشد.
حیدری همچنین به مخاطرات گرفتگی بسترهای نفوذ اشاره کرد و گفت: رسوبات معلق، رشد زیستی و رسوب‌گذاری شیمیایی از جمله عوامل پنهانی هستند که به مرور زمان کارایی سامانه‌های تغذیه را کاهش می‌دهند بنابراین شفافیت ظاهری آب به معنای ایمن بودن آن نیست و کیفیت آب منبع و آبخوان باید بر اساس برنامه نمونه‌برداری‌های مستمر و استاندارد، کنترل شود.
این عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی خوزستان، پایش را حلقه گمشده بسیاری از طرح‌های اجرایی برشمرد و تاکید کرد: صرف مشاهده خیس شدن سطح زمین یا افزایش موضعی سطح آب، معیار علمی برای اثبات میزان آب ذخیره‌شده نیست.
وی افزود: پایش باید پیش از آغاز عملیات (وضعیت پایه) و در حین بهره‌برداری (حجم ورودی، نرخ نفوذ و تغییرات تراز آب زیرزمینی) انجام شود تا موفقیت یا آسیب احتمالی طرح قابل تشخیص باشد.
براساس این گزارش آبخوان‌داری و تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها از روش‌های مدیریت منابع آب به شمار می‌رود که با هدف افزایش ذخیره آب زیرزمینی و استفاده از روان‌آب‌ها و سیلاب‌های مازاد مورد توجه قرار گرفته است.
