سیری در تاریخ / آریوبرزن و مقاومت در برابر اسکندر مقدونی
محمدامین حیات مقدم:
در واپسین سال‌های حکومت هخامنشیان و در دوره پادشاهی داریوش سوم، سپاه اسکندر مقدونی به سمت سرزمین‌های هخامنشی پیشروی کرد. در این میان، آریوبرزن که ساتراپ پارس بود، در حوالی تخت جمشید در برابر سپاه اسکندر ایستادگی کرد و به دفاع از این منطقه پرداخت.
آریوبرزن از فرماندهان ایرانی در دوره داریوش سوم بود و مقاومت او در برابر سپاه اسکندر در جریان پیشروی نیروهای مقدونی به سمت تخت جمشید رخ داد. پس از شکست نیروهای آریوبرزن، مسیر برای رسیدن سپاه اسکندر به تخت جمشید هموار شد.
اسکندر پس از ورود به تخت جمشید، مدتی در این شهر اقامت داشت و در ادامه، کاخ‌های تخت جمشید به آتش کشیده شد. درباره علت این آتش‌سوزی، یکی از روایت‌های مشهور تاریخی آن را به انتقام اسکندر از آتش زدن آتن در جریان لشکرکشی خشایارشا به یونان مرتبط می‌داند. بر اساس این روایت، اسکندر دستور آتش زدن تخت جمشید را صادر کرد.
آریوبرزن در دوره پادشاهی داریوش سوم با سپاه اسکندر روبه‌رو شد و مقاومت او در شمار رویدادهای پایانی دوران هخامنشیان قرار گرفت. پس از این وقایع، حکومت هخامنشیان در برابر پیشروی اسکندر وارد مرحله پایانی خود شد.
تخت جمشید که در منابع تاریخی با نام «پارسه» نیز شناخته می‌شود، امروزه در استان فارس و در نزدیکی شهر مرودشت قرار دارد. این مجموعه باستانی در حدود ۶۰ کیلومتری شمال‌شرق شیراز واقع شده و یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار برجای‌مانده از دوره هخامنشیان به شمار می‌رود.
سلوکیان در ایران
پس از مرگ اسکندر مقدونی در سال ۳۲۳ پیش از میلاد، میان فرماندهان او بر سر تقسیم سرزمین‌های تحت فرمانش اختلاف و درگیری شکل گرفت. در این میان، سلوکوس یکم توانست قدرت خود را در بخش بزرگی از سرزمین‌های شرقی قلمرو اسکندر گسترش دهد و حکومت سلوکیان را پایه‌گذاری کند.
سرزمین ایران نیز در این دوره تحت فرمان سلوکیان قرار گرفت. آنها برای اداره قلمرو گسترده خود، تعدادی از شهرها و مراکز جدید را ایجاد یا توسعه دادند و در برخی مناطق، عناصر فرهنگی و اداری یونانی را گسترش دادند. با این حال، فرهنگ و سنت‌های ایرانی همچنان در بسیاری از مناطق به حیات خود ادامه داد.
حکومت سلوکیان در ایران برای چندین دهه ادامه داشت، اما به‌تدریج با مشکلات داخلی و ظهور قدرت‌های محلی روبه‌رو شد. در شرق ایران، اشکانیان قدرت گرفتند و در غرب نیز نفوذ سلوکیان کاهش پیدا کرد. در نهایت، بخش بزرگی از سرزمین‌های ایرانی از کنترل سلوکیان خارج شد و زمینه برای گسترش حکومت اشکانیان فراهم آمد.
